GRAAM

Friday, November 20, 2026
1:25 pm

ನಮ್ಮೂರ ಸರ್ಕಾರ ಯಾಕೆ ಸೊರಗಿದೆ? ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಒಳಗಿನ ಕತೆ

ನಮ್ಮೂರ ಸರ್ಕಾರ ಯಾಕೆ ಸೊರಗಿದೆ? ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಒಳಗಿನ ಕತೆ

– ಲೇಖಕರು: ಡಾ. ರಾಜೇಂದ್ರಪ್ರಸಾದ್. ಪಿಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಸಮುದಾಯ ಸಮಾಲೋಚನಾ ತಂಡ – ಗ್ರಾಮ್ (GRAAM)

ನಿಮ್ಮೂರಿನ ರಸ್ತೆ ದೀಪ ಕೆಟ್ಟು ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಿಮ್ಮದೇ ಪಂಚಾಯತಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, “ಹಣ ಬರಬೇಕು, ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಬೇಕು” ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ? ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವೇ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. 1992ರ 73ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಹಂತದ ಮೂರು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್‌ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ನಿಯಮಿತ ಚುನಾವಣೆ, ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು 11ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ 29 ವಿಷಯಗಳ ಹಸ್ತಾಂತರಕ್ಕೂ ದಾರಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಶಕ್ಕೇ ಮುಂದಿತ್ತು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನಂತೆ 1983ರಲ್ಲೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು, 1993ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 31 ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತಿಗಳು, ಸುಮಾರು 230ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 5,900 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಿವೆ. 2020ರ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲೇ 83,000ದಿಂದ 90,000 ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಜಾಲ ಇದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮೂರಿನ ದೀಪ ಬೆಳಗಲು ಇಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಯಾಕೆ? ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ: 29 ವಿಷಯಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಹಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಕೈಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನೇ “ಅಪೂರ್ಣ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಪಂಚಾಯತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಅಧಿಕಾರದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಮೂರು ಬೀಗಗಳು ಬಿದ್ದಿವೆ. ಮೊದಲ ಬೀಗ ಹಣದ್ದು. ಪಂಚಾಯತಿ ತನ್ನದೇ ಆಗಿ ದುಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆದಾಯ (ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ, ನೀರಿನ ಶುಲ್ಕ, ಪರವಾನಗಿ) ಒಟ್ಟು ರಸೀತಿಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. 5–10 ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಸಿಎಜಿ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ನೆರೆಯವರಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಉಳಿದ ಹಣ ಎಲ್ಲಿಂದ? ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಆದಾಯದ ಬಹುಪಾಲು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅನುದಾನಗಳಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ: ನರೇಗಾ, ಜಲ್ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಹರಿದುಬಂದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ‘ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿಗತಿ’ (2024) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಶೇ. 95ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಧಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶೇ. 60ರಷ್ಟು ಅನುದಾನವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು; ಉಳಿದ ಶೇ. 40ರಷ್ಟು ನಿರ್ಬಂಧ ರಹಿತ ಅನುದಾನವನ್ನು ವೇತನ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ₹500–₹1,000 ವೆಚ್ಚದ ಸಣ್ಣ ಪೈಪ್ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲೂ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ ಬಳಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಚಿಲ್ಲರೆ ನಗದು ಇಲ್ಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.

ಎರಡನೇ ಬೀಗ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯದು. ಪಂಚಾಯತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ಪಿಡಿಒ), ತಾಲೂಕು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಿಇಒ ಎಲ್ಲರೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು. ಸಣ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅನುಮೋದನೆ, ಬಜೆಟ್, ಮಂಜೂರಾತಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಕುಂದುಕೊರತೆ ತೀರಿಸುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸರ್ಕಾರಗಳಾಗುವ ಬದಲು ಮೇಲಿನ ಆದೇಶ ಪಾಲಿಸುವ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಂತಾಗಿವೆ. ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಏನೆಂದರೆ, ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ ಹಾಕಿದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರತ್ತ ಅಲ್ಲ, ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿದೆ.

ಮೂರನೇ ಬೀಗ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವವೆಂದರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು, SC, ST ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತವರೇ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಕಡೆ “ಪಂಚಾಯತ್ ಪತಿ”ಯಾಗಿ ಗಂಡ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಪುರುಷರೇ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ದಲಿತ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ ಆಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಊರಿನ ಅಧಿಕಾರ ರಚನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಮುಂದೆ ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಹಾಗಂತ ನೀರು ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜಲ್ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಪ್ರಕಾರ, 2019ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವು 24.51 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಿಂದ (ಶೇ. 24) ಸುಮಾರು ಶೇ. 87ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಸಿಎಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ವರದಿಯು ತನ್ನ ಪರಿಶೀಲನಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ. 34ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಸ್ಕಾಂ ಬಾಕಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಒಟ್ಟು ₹12,463 ಕೋಟಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಾಕಿಯಲ್ಲಿ ₹5,626 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಕ್ಕೇ ಸೇರಿದೆ—ಇದರಿಂದಾಗಿ 2015–2023ರ ಅವಧಿಯ ಹಳೆಯ ಬಾಕಿಯನ್ನು ತೀರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಹುಡ್ಕೋದಿಂದ (HUDCO) ₹5,257.70 ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವೂ ಕುಸಿದಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು 183 ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ (2001–11) 321 ಮೀಟರ್‌ಗೆ (2011–21) ಕುಸಿದಿದ್ದು, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ..

ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು 2018ರ ನವೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಯಲು ಶೌಚಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 2025ರ ಜನವರಿಯ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪರಿಶೀಲನಾ ವರದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಟ್ಟು 26,484 ಗ್ರಾಮಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇ. 99.3ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ 7,230 ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 6,201 ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಂಗಡಣಾ ಶೆಡ್‌ಗಳಿವೆ (ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ‘ಡೌನ್ ಟು ಅರ್ಥ್’ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ SBM-G ಆಸ್ತಿ ದತ್ತಾಂಶದಂತೆ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಂಚಾಯತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ತಳಮಟ್ಟದ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ತೀವ್ರವಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಮಂಜೂರಾತಿಯ ವಿಳಂಬದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೊನೆಗೂ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಅನುದಾನದ ಕೊರತೆಯವರೆಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನರೇಗಾ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ಸಿಎಜಿ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ವರದಿಯ (2026ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ) ಪ್ರಕಾರ, 2019 ಮತ್ತು 2024ರ ನಡುವೆ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 45ರಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮಾತ್ರ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇದೇ ವೇಳೆ, ನಕಲಿ ಮಸ್ಟರ್ ರೋಲ್‌ಗಳು (ಹಾಜರಾತಿ ಪಟ್ಟಿ) ಮತ್ತು ತಿರುಚಿದ ಜಿಯೋ-ಟ್ಯಾಗ್ ಫೋಟೋಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಆಧಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಕೂಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿ ವಹಿವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡ ₹35.10 ಕೋಟಿ ಹಣವು ಪಾವತಿಯಾಗದೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಘಟಕ ನಡೆಸಿದ ವಿಶೇಷ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲೂಕಿನ 33 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ₹200.87 ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, 2026ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದ ನರೇಗಾ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ ₹746.65 ಕೋಟಿ ಇರುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. 2026ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು ‘VB-G RAM G’ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾದ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ 2.04 ಕೋಟಿ ಮಾನವ ದಿನಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ (ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1.71 ಕೋಟಿ ಇತ್ತು) ಎಂದು ರಾಜ್ಯ RDPR ಸಚಿವ ಈಶ್ವರ ಖಂಡ್ರೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 60:40 ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆ ಅನುಪಾತವು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ‘ಸಂಯೋಜನೆ’ ಪರಿಶೀಲನಾ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 83.11 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪಿಂಚಣಿದಾರರ ಪೈಕಿ 2025ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 23.19 ಲಕ್ಷ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 2026ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ 91,152 ನಕಲಿ ಪಿಂಚಣಿಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 16.42 ಲಕ್ಷ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಆದಾಯ ಮಿತಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ನಿಜವಾದ ಬಡವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯು, 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ₹32,000 ದಿಂದ ₹1.20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆ, ವಸತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತೀರ್ಪೊಂದು (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ವಿರುದ್ಧ ಪಿ. ಎಸ್. ಲೋಕನಾಥ್), ಆಶ್ರಯ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಯ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಮಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿ ಸದಸ್ಯರೇ ನೇರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಹೊರಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕೇರಳದ “ಜನಕೀಯ ಯೋಜನಾ ಆಂದೋಲನ”ದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಎಡರಂಗದ ಕಾಲದ ಬಲದ ನಂತರ ಮರು-ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು; ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ಅಧೀನ “ಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ”ಗಳಂತಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥಾಗತ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಹಣಕಾಸು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ. ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠ ಅದೇ.

ಆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ವೇದಿಕೆಯೇ ಗ್ರಾಮಸಭೆ. ಆದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಇಂದು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅನನುಕೂಲವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಕೋರಂ (ಕನಿಷ್ಠ ಹಾಜರಾತಿ) ಭರ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಭೆ ನಡೆದರೂ, ಅದು ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯ ಬದಲು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಭೂರಹಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊರಗಿನ ರಾಜ್ಯಗಳತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರೆ, ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇರಳದ ‘ಜನಕೀಯ ಯೋಜನಾ ಆಂದೋಲನ’ದ ಕುರಿತು ಟಿ. ಎಂ. ಥಾಮಸ್ ಐಸಾಕ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಫ್ರಾಂಕೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವಂತೆ, ಕೇರಳವು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ಬಜೆಟ್‌ನ ಶೇ. 35–40ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತಳಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಆರಂಭಿಕ ಪಂಚಾಯತಿ ಆಡಳಿತದ ವೇಗವು ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮರು-ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಣಬ್ ಬರ್ಧನ್ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಎರಡನೇ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯೋಗದ (ARC) ಪರಿಶೀಲನಾ ವರದಿಗಳು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ಮೇಲಿನಿಂದ ಹೇರಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಅಧೀನ ‘ಗುತ್ತಿಗೆ ಏಜೆನ್ಸಿ’ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ‘ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಸೂಚ್ಯಂಕ 2024’ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆ, ನಿಯಮಿತ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (72.23)—ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ (60.07) ಮತ್ತು ಬಿಹಾರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಮುಂದಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥಾಗತ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಹಣಕಾಸು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ. ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠ ಅದೇ.

ಹಾಗಾದರೆ ಪಂಚಾಯತಿ ನಿಜವಾದ “ನಮ್ಮೂರ ಸರ್ಕಾರ” ಆಗುವುದು ಹೇಗೆ? ನಾಲ್ಕು ಕೀಲಿಗಳು ಬೇಕು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಅನುದಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು; ಆಗ ಹಳ್ಳಿ ತನ್ನ ಆದ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದು ಸ್ವಂತ ಆದಾಯ ಬಲಪಡಿಸುವುದು; ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾನೂನು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಅನುದಾನ ಬೇಕು. ಮೂರನೆಯದು ಸಿಬ್ಬಂದಿ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಬ್ಬ ಪಿಡಿಒ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸದೆ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರನ್ನು ಪಂಚಾಯತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಜನರ ಕಣ್ಗಾವಲು: ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಗ್ರಾಮಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದಲಿತರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಶೋಷಿತರು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಶಾಸನಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಕೀಲಿಗಳು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದರೆ ಸಾಲದು, ಅವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ದೃಢ ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಅದು ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪಂಚಾಯತಿ ಮೇಲಿನ ಆದೇಶ ಪಾಲಿಸುವ ಕಚೇರಿಯಾಗದೆ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಿ
ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ? ಪಂಚಾಯತಿಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನಾಗಿಸಲು ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆ ತಕ್ಷಣ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.

 

Leave A Comment

About Us

Grassroots Research and Advocacy Movement (GRAAM) is a development research initiative in India focused on policy research, impact assessment, and strategic consultation. Collaborating with government, citizens, civil society, and corporate sectors, GRAAM ensures grassroots voices shape citizen-centric public policies. Their mission is to drive development by building human and social capital through evidence-based, community-informed solutions.

Our Recent Posts

  • All Posts
  • Academics
  • Action research
  • Author
  • Challenges and Learnings in Skill Development
  • Community Development and Women Empowerment
  • CSR
  • Democratic Governance and Civic Participation
  • Development Research
  • Diversity Equity and Inclusion (DEI)
  • EIDF
  • Embark India Development Fellowship (EIDF)
  • Evaluating Digital Governance Initiatives
  • Evidence-Based Advocacy
  • Gig Worker
  • Global Conferences
  • Governance and Public Policy
  • Government Initiatives Evaluation
  • GRAAM Article
  • GRAAM Community Need Assesment
  • GRAAM Events
  • Graam in media
  • GRAAM Project
  • GRAAM Publication
  • GRAAM Research Mentorship
  • Grassroot Stories
  • Grassroots Initiatives
  • Lead Story
  • Media
  • Moments of the Month
  • MOU
  • News
  • NGO Resilience
  • Organizational Development
  • Organizational Milestones and Anniversaries
  • Photo clicks of the month
  • Policy Engagement
  • Research at GRAAM
  • Social business
  • Sugamya Shiksha
  • Sustainability and Environment
  • Uncategorized
  • Urban Governance
  • Workshop
  • Youth Empowerment Programs
  • Youth for Governance
    •   Back
    • CSR
    • Education
    • Livelihoods
    • Social Economy
    • Policy
    •   Back
    • Gig
    •   Back
    • Success Story
    • Project Swasthya Swaraj
    • Wemill
    •   Back
    • Youth for Governance

Tags

Edit Template
loader